“Η Κατάρρευση μιας Αυτοκρατορίας: Μαθήματα για τη Σύγχρονη Ρωσία”.

Η ημερολογιακή σχεδόν καταγραφή της βασανιστικής, μακρόχρονης και μοιραίας διαδικασίας κατάρρευσης της σοβιετικής αυτοκρατορίας, μέσα από τα μάτια ενός εκ των σημαντικότερων πρωταγωνιστών της δύσκολης δεκαετίας 1991-2000, του Γιεγκόρ Γκαϊντάρ, περιέχεται στο βιβλίο του “Η Κατάρρευση μιας Αυτοκρατορίας: Μαθήματα για τη Σύγχρονη Ρωσία”.

Είναι μια μαρτυρία τεκμηριωμένη με αρχειακό υλικό που μεταφράζεται στη γλώσσα μας για πρώτη φορά.

Αναδεικνύει ζητήματα τα οποία θα βοηθήσουν τον Έλληνα αναγνώστη να κατανοήσει τα βαθύτερα αίτια της κατάρρευσης μίας από τις ισχυρότερες αυτοκρατορίες του 20ού αιώνα. Έγγραφα, πρακτικά συνεδριάσεων, αποφάσεις των κομματικών και κρατικών οργάνων, συνεντεύξεις και ημερολόγια συνιστούν ένα πρωτογενές υλικό που όχι απλώς εντάσσεται οργανικά στην αφήγηση, μα και που καθιστά το βιβλίο ένα συναρπαστικό ανάγνωσμα που καθηλώνει τον αναγνώστη. Το χρονικό της κατάρρευσης της ΕΣΣΔ και η ερμηνεία της από τον Γιεγκόρ Γκαϊντάρ αποτελεί ένα βιβλίο που έρχεται να καλύψει ένα μεγάλο κενό στην ελλιπή σε αυτή τη θεματική ελληνική βιβλιογραφία.

Η Σοβιετική Ενωση ήταν καταδικασμένη να καταρρεύσει, καθώς επρόκειτο για ένα στρεβλό σύστημα διοίκησης βασισμένο στον τρόμο. Οταν αυτός εξέλιπε, η πορεία ήταν ανεπίστρεπτη. Η άποψη αυτή του Αντρέι Νετσάγεφ, υπουργού Οικονομίας στην πρώτη μετακομμουνιστική κυβέρνηση της Ρωσίας υπό τον Γεγκόρ Γκαϊντάρ, συμπυκνώνει ουσιαστικά όλες τις προκλήσεις και τις δυσκολίες της μετάβασης από ένα αποτυχημένο μοντέλο στη φιλελεύθερη δημοκρατία. «Το Βήμα» συνάντησε τον κ. Νετσάγεφ στην Αθήνα, όπου και παραβρέθηκε στην παρουσίαση του βιβλίου του Γκαϊντάρ, με τίτλο «Η κατάρρευση μιας αυτοκρατορίας: Μαθήματα για τη σύγχρονη Ρωσία», που εκδόθηκε από τις ιδιαίτερα δραστήριες Εκδόσεις Παπαδόπουλος.

«Η ΕΣΣΔ, με τη μορφή που της είχαν δώσει οι ιδρυτές της, ήταν καταδικασμένη. Το πρώτο στοιχείο είναι ότι το σύστημα διοίκησης που δημιούργησε ο Στάλιν βασιζόταν πάνω στον τρόμο, στις μαζικές διώξεις. Οταν αυτός ο φόβος εξέλιπε, το σύστημα άρχισε να διαλύεται. Αλλωστε, το σοβιετικό ιδεολογικό σύστημα ήταν απολύτως στρεβλό. Το δεύτερο στοιχείο», προσθέτει, «αφορά τη σοσιαλιστική οικονομία έτσι όπως διαμορφώθηκε ειδικά στην ΕΣΣΔ. Αναφέρομαι στην απόλυτα κρατικοποιημένη οικονομία, στην απόλυτα αναποτελεσματική διοίκηση της οικονομίας αυτής. Η πρώτη μετακομμουνιστική κυβέρνηση, αυτή στην οποία εγώ συμμετείχα, παρέλαβε έναν προϋπολογισμό που είχε καταρρεύσει και ήταν ρεαλιστική η απειλή του λιμού και του χάους. Το τρίτο στοιχείο», καταλήγει, «ήταν ο πόλεμος που είχε ήδη ξεσπάσει ανάμεσα στις περιφερειακές ελίτ για την κατάληψη της εξουσίας. Το γεγονός ότι όλες οι αποφάσεις λαμβάνονταν στη Μόσχα οδήγησε στην εμφάνιση μεγάλης δυσαρέσκειας στις τοπικές ελίτ όταν ο τρόμος εξαφανίστηκε».

Δεν υπήρχε περίπτωση να σωθεί η ΕΣΣΔ με εκείνο το κάθετο σύστημα διοίκησης και εξαιτίας του ιδεολογικού μανδύα της εξουσίας. Αν όμως τότε ο Γκορμπατσόφ είχε προχωρήσει σε σοβαρές οικονομικές μεταρρυθμίσεις εγκαίρως – τις οποίες φοβήθηκε – ή αν είχε παραχωρήσει μεγαλύτερη αυτονομία στις δημοκρατίες, θα μπορούσε να υπάρξει μια συνομοσπονδία» εξηγεί ο κ. Νετσάγεφ. Οπως προσθέτει, είχε προετοιμαστεί μια συμφωνία μεταξύ των δημοκρατιών για μια νέα ένωση που παραχωρούσε εκτεταμένα δικαιώματα σε αυτές. Τότε όμως, η KGB μαζί με ένα τμήμα του στρατού πραγματοποίησε το πραξικόπημα του καλοκαιριού του 1991, με αποτέλεσμα οι δημοκρατίες να αρχίσουν να ανακηρύσσουν την ανεξαρτησία τους και η διάλυση να επιταχυνθεί.

Η κυβέρνηση Γκαϊντάρ προχώρησε σε οικονομικές μεταρρυθμίσεις τύπου «shock therapy» που κατά πολλούς ίσως δεν ήταν αναγκαίες. Η κριτική όμως είναι εύκολη εκ των υστέρων. «Αν δεν εφαρμόζαμε τότε εκείνα τα μέτρα, δεν θα βγάζαμε τον χειμώνα του 1991. Δεν θα διαλυόταν μόνο η ΕΣΣΔ, αλλά και η Ρωσία. Δεν μπορούσαμε να επιδοτήσουμε τις τιμές με έναν προϋπολογισμό που είχε καταρρεύσει και τα ριζοσπαστικά μέτρα που λάβαμε μας τα υπαγόρευε η συγκυρία. Είχαν καταρρεύσει η καταναλωτική αγορά και η κυκλοφορία του χρήματος. Υπήρχε τεράστιος συσσωρευμένος πληθωρισμός και μετά την απελευθέρωση των τιμών αυτός εμφανίστηκε. Οταν διαλύθηκε η ΕΣΣΔ, δεν υπήρχαν τελωνεία, στρατός ή νόμισμα για τη Ρωσία, όλα έπρεπε να συσταθούν από την αρχή σε κάθε δημοκρατία, υπήρχαν μόνο σε επίπεδο σοβιετικό. Επρεπε να φτιάξουμε από την αρχή όλες τις δομές» θυμάται.

Ακολούθησε η περίοδος Γέλτσιν, κατά τη διάρκεια της οποίας υλοποιήθηκαν μεταρρυθμίσεις, αν και έγιναν πολύ σοβαρά λάθη στο πλαίσιο της ιδιωτικοποίησης των μεγάλων κρατικών επιχειρήσεων. «Δεν θα έλεγα ότι υπήρξε οπισθοχώρηση. Σήμερα όμως», υπογραμμίζει και μας βοηθά να περάσουμε τη συζήτηση στην περίοδο Πούτιν, «μπορούμε να μιλήσουμε για μια επιστροφή σε μια σοβιετικού τύπου στασιμότητα, όπως εκείνη της εποχής Μπρέζνιεφ. Ο Γκαϊντάρ είχε προβλέψει τον κίνδυνο επιστροφής στο σοβιετικό παρελθόν και το βιβλίο επί του οποίου συζητάμε γράφτηκε ως μια προειδοποίηση για τη λανθασμένη πολιτική που σήμερα ακολουθείται», είπε μεταξύ άλλων ο Ρώσος, πρώην Υπουργός Οικονομίας.

 

 

energia.gr

ΠΑΡΟΜΟΙΑ ΑΡΘΡΑ